TIÊU CHÍ XÁC ĐỊNH NGƯỠNG THÔNG BÁO TẬP TRUNG KINH TẾ THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT CẠNH TRANH VIỆT NAM HIỆN HÀNH

Pháp luật cạnh tranh Việt Nam quy định về việc kiểm soát hành vi tập trung kinh tế của các doanh nghiệp theo cơ chế tiền kiểm, tức là, cơ quan quản lý cạnh tranh Việt Nam sẽ đưa ra một ngưỡng để xác định liệu một hành vi tập trung kinh tế có khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể hay không và nếu các bên tham gia giao dịch mà chạm đến ngưỡng đó thì sẽ phải làm thủ tục thông báo tập trung kinh tế. Ngưỡng này pháp luật cạnh tranh Việt Nam gọi là “ngưỡng thông báo tập trung kinh tế”. Luật Cạnh tranh 2018 ra đời phần nào có sự thay đổi trong tư duy và cách tiếp cận pháp lý, đặc biệt là việc kết hợp chặt chẽ giữa tư duy pháp lý và tư duy kinh tế. Theo đó, cách tiếp cận cũng như quy định về ngưỡng thông báo tập trung kinh tế của Luật Cạnh tranh 2018 có sự đổi mới đáng kể, là một bước tiến lớn của pháp luật cạnh tranh Việt Nam trong việc hoàn thiện các quy định về kiểm soát hành vi tập trung kinh tế của các doanh nghiệp. 

Theo quy định tại Khoản 2 Điều 33 Luật Cạnh tranh 2018 thì ngưỡng thông báo tập trung kinh tế được xác định căn cứ vào một trong các tiêu chí sau đây: (1) Tổng tài sản trên thị trường Việt Nam của doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế; (2) Tổng doanh thu trên thị trường Việt Nam của doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế; (3) Giá trị giao dịch của tập trung kinh tế; và (4) Thị phần kết hợp trên thị trường liên quan của doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế.

Ngoài ra, Khoản 3 Điều 33 còn quy định: “Chính phủ quy định chi tiết Điều này phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội trong từng thời kỳ”, tức là, Luật Cạnh tranh 2018 trao quyền cho Chính phủ trong việc quy định chi tiết các tiêu chí về ngưỡng thông báo tập trung kinh tế trong từng thời kỳ, phù hợp với sự phát triển của thị trường trong từng giai đoạn của nền kinh tế Việt Nam. Vì vậy, ngày 24 tháng 3 năm 2020, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 35/2020/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Cạnh tranh 2018 trong đó có những nội dung quan trọng hướng dẫn về việc xác định các tiêu chí về ngưỡng thông báo tập trung kinh tế. Những quy định chi tiết này được cụ thể hóa tại Điều 13 Nghị định 35/2020/NĐ-CP và được tổng hợp thông qua bảng mô tả dưới đây:

Thứ nhất, về tiêu chí tổng tài sản trên thị trường Việt Nam của các bên tham gia tập trung kinh tế (Quy mô chủ thể)

Tiêu chí tổng tài sản của các bên tham gia tập trung kinh tế dựa trên tương quan của nền kinh tế, trong đó chủ yếu sử dụng tiêu chí đánh giá dựa trên quy mô doanh nghiệp của Việt Nam. Ngoài ra, về đối tượng áp dụng quy định về ngưỡng thông báo tập trung kinh tế đối với tiêu chí tổng tài sản theo Nghị định 35/2020/NĐ-CP có thể được hiểu theo 03 (Ba) cách hiểu sau:

(i) Tiêu chí tổng tài sản này được đặt ra áp dụng với bất kỳ bên nào tham gia tập trung kinh tế, tức là, chỉ cần một bên tham gia giao dịch mà chạm ngưỡng này thì đều phải thực hiện nghĩa vụ thông báo tập trung kinh tế cho cơ quan quản lý cạnh tranh;

(ii) Tiêu chí này được áp dụng với mỗi bên tham gia tập trung kinh tế, tức là, mỗi bên tham gia giao dịch đều phải chạm ngưỡng thông báo tập trung kinh tế thì mới phải thực hiện nghĩa vụ thông báo. Chẳng hạn, nếu giao dịch tập trung kinh tế có 2 bên tham gia thì tổng tài sản của tất cả các bên phải lớn hơn 6000 tỷ đồng trong năm tài chính liền kề trước năm dự kiến thực hiện tập trung kinh tế (Mỗi bên đạt 3000 tỷ đồng trở lên);

(iii) Tiêu chí này được áp dụng với tất cả các bên tham gia tập trung kinh tế tức là chỉ cần tổng tài sản của tất cả các bên tham gia lớn hơn 3000 tỷ đồng thì đã phải thực hiện nghĩa vụ tập trung kinh tế, còn tổng tài sản của từng bên riêng lẻ có thể nhỏ hơn ngưỡng này. Ví dụ trong trường hợp này, giao dịch tập trung kinh tế có 2 bên tham gia là A và B, tổng tài sản của A và B lần lượt đạt 1500 tỷ đồng và 1600 tỷ đồng trong năm tài chính liền kề trước năm dự kiến thực hiện tập trung kinh tế thì phải tiến hành thủ tục thông báo tập trung kinh tế tới cơ quan quản lý cạnh tranh (Bởi tổng tài sản của tất cả các bên đã đạt hơn 3000 tỷ đồng).

Thứ hai, về tiêu chí tổng doanh thu bán ra hoặc doanh số mua vào trên thị trường Việt Nam

Việc sử dụng tiêu chí tổng doanh thu để xác định ngưỡng thông báo tập trung kinh tế được xem là phù hợp với thông lệ quốc tế và tình hình phát triển kinh tế – xã hội của Việt Nam hiện nay, bởi: 

(i) Yếu tố doanh thu có thể phản ánh được quy mô doanh nghiệp, tình hình kinh doanh của doanh nghiệp một cách chính xác nhất;

(ii) Doanh nghiệp có thể dễ dàng cung cấp số liệu về doanh thu của các bên tham gia tập trung kinh tế; và

(iii) Việc sử dụng tiêu chí tổng doanh thu có thể giúp cho cơ quan quản lý cạnh tranh phát hiện ra nguy cơ gây hạn chế cạnh tranh và khi cần thiết, cơ quan cạnh tranh có quyền yêu cầu các bên tham gia tập trung kinh tế và các doanh nghiệp hoạt động trên cùng thị trường liên quan cung cấp thêm thông tin về thị phần của mình.

Ngoài ra, tiêu chí tổng doanh thu của các bên là tổng doanh thu trong báo cáo tài chính liền kề trước năm thực hiện tập trung kinh tế của doanh nghiệp, không phải là tổng doanh thu trên thị trường liên quan. Và cũng giống như tiêu chí tổng tài sản trên thị trường Việt Nam, doanh thu được sử dụng để xác định nghĩa vụ thông báo không rõ được xác định là doanh thu của: (i) bất kỳ bên nào tham gia tập trung kinh tế; (ii) mỗi bên tham gia tập trung kinh tế; hoặc (iii) tất cả các bên tham gia tập trung kinh tế. Hiện nay chưa có hướng dẫn chính thức từ cơ quan cạnh tranh về việc xác định đối tượng áp dụng các tiêu chí quy mô chủ thể (tổng tài sản và tổng doanh thu) này. Tuy nhiên, căn cứ vào câu chữ của điều luật “Các doanh nghiệp dự định tham gia tập trung kinh tế…phải thông báo…nếu thuộc một trong những trường hợp sau đây: … (b) Tổng doanh thu bán ra hoặc doanh số mua vào của doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp liên kết mà doanh nghiệp đó là thành viên đạt…”, có vẻ như doanh thu được nhắc đến ở đây là doanh thu của bên bất kỳ tham gia giao dịch. Thêm vào đó, mặc dù không chính thức, cơ quan quản lý cạnh tranh cũng có quan điểm trùng với giải thích này. Trên thực tế, đối với trường hợp mua lại doanh nghiệp, khi xem xét liệu một giao dịch tập trung kinh tế có chịu nghĩa vụ thông báo, cơ quan quản lý cạnh tranh thường xem xét đến doanh thu, tổng tài sản và thị phần của cả ba bên trong giao dịch bao gồm bên bán, bên mua và doanh nghiệp mục tiêu.  

Thứ ba, về tiêu chí giá trị của giao dịch (Quy mô giao dịch)

Tiêu chí giá trị giao dịch thể hiện sức mạnh của doanh nghiệp được hình thành sau giao dịch tập trung kinh tế, tức là, nếu giá trị giao dịch lớn thì khả năng tích tụ tư bản một cách nhanh chóng sẽ xuất hiện và sẽ có nguy cơ xuất hiện các doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường hoặc vị trí độc quyền, kết quả là các doanh nghiệp này sẽ có xu hướng lạm dụng vị thế của mình để thực hiện những hành vi gây HCCT để củng cố và đảm bảo quyền lực thị trường. Ngoài ra, tiêu chí giá trị giao dịch không áp dụng cho giao dịch được thực hiện ngoài lãnh thổ Việt Nam. Điều này có thể tạo ra lợi thế cho các nhà đầu tư nước ngoài bởi họ có thể tránh sự điều chỉnh bởi ngưỡng giá trị giao dịch bằng cách thực hiện các giao dịch tập trung kinh tế của mình ngoài lãnh thổ Việt Nam. Theo logic, đối với giao dịch ngoài lãnh thổ Việt Nam, các bên nên cung cấp một giá trị giao dịch riêng cho tài sản Việt Nam.

Thứ tư, về tiêu chí thị phần kết hợp

Như đã phân tích ở trên, việc sử dụng tiêu chí thị phần kết hợp gây khó khăn trong quá trình thu thập số liệu thị trường, khó khăn cho việc thực thi luật cũng như khó khăn cho doanh nghiệp trong việc xác định được chính xác thị phần thuộc ngưỡng làm thủ tục thông báo. Tuy nhiên, không thể phủ định rằng, thị phần vẫn là tiêu chí không thể thiếu trong việc đánh giá và phản ánh chính xác nhất cấu trúc thị trường, tương quan sức mạnh thị trường của các doanh nghiệp, sự thay đổi trong cấu trúc thị trường hoặc mức độ tập trung của thị trường. Thị phần là tiêu chí định lượng rõ ràng và dễ áp dụng cho cơ quan thực thi, tuy nhiên, đây không phải là yếu tố quyết định về khả năng gây hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể của một giao dịch tập trung kinh tế. Chính vì vậy, pháp luật cạnh tranh Việt Nam hiện hành đã điều chỉnh theo hướng phù hợp hơn với thông lệ quốc tế và tình hình phát triển kinh tế – xã hội hiện nay khi sử dụng tiêu chí thị phần kết hợp với các tiêu chí được phân tích ở trên sẽ khắc phục được tình trạng doanh nghiệp không xác định được thị phần dẫn đến không thực hiện nghĩa vụ thông báo tập trung kinh tế.

Việc vẫn chỉ giữ quy định về ngưỡng “thị phần kết hợp” trên thị trường liên quan mà không phải là thị phần đối với từng thị trường riêng lẻ của tập trung kinh tế theo chiều dọc, trong khi ở bước thẩm định sơ bộ lại có tiêu chí về thị phần trên thị trường riêng lẻ là 20%, có thể bởi các lý do sau: 

(i) Việc xác định một ngưỡng thị phần kết hợp cụ thể để đánh giá khả năng hạn chế cạnh tranh của các giao dịch tập trung kinh tế hỗn hợp hoặc theo chiều dọc là tương đối khó khăn bởi: (i) không có cơ chế xác định thị phần kết hợp của hai hoặc nhiều doanh nghiệp hoạt động trên hai hoặc nhiều thị trường khác nhau bởi thị phần của mỗi doanh nghiệp tham gia có sự khác nhau về mặt bản chất, (ii) cấu trúc và đặc điểm của hai hoặc nhiều thị trường đó cũng khác nhau do đó cột mốc cụ thể để đánh giá chính xác khả năng hạn chế cạnh tranh của giao dịch lên từng thị trường cũng khác nhau, không thể dùng duy nhất một cột mốc (Thị phần kết hợp) để đánh giá khả năng hạn chế cạnh tranh của giao dịch lên cả hai thị trường được.

(ii) Các giao dịch tập trung kinh tế theo chiều dọc hoặc hỗn hợp đã chịu sự điều chỉnh bởi các loại ngưỡng thông báo tập trung kinh tế khác như ngưỡng doanh thu, tổng tài sản và giá trị giao dịch. Do đó, việc ngưỡng thị phần kết hợp chỉ áp dụng cho các giao dịch tập trung kinh tế theo chiều ngang không có nghĩa là quy định về ngưỡng thông báo tập trung kinh tế sẽ bỏ lọt các giao dịch tập trung kinh tế theo chiều dọc hay hỗn hợp. 

Tương tự như ngưỡng doanh thu và ngưỡng tài sản, ngưỡng thị phần kết hợp cũng được xác định bằng tổng thị phần của các doanh nghiệp tham gia giao dịch và thị phần của các doanh nghiệp liên kết với chúng. Điều này là bởi theo Nghị định 35/2020/NĐ-CP, thị phần của một doanh nghiệp thuộc nhóm doanh nghiệp liên kết được xác định là thị phần của nhóm doanh nghiệp liên kết đó.

Như vậy, có thể thấy, Luật Cạnh tranh 2018 bước đầu đã cải thiện được những bất cập của Luật Cạnh tranh 2004, tiếp thu được những kinh nghiệm quốc tế phù hợp với hoàn cảnh và sự phát triển kinh tế – xã hội của Việt Nam hiện nay.

Trên đây là bài viết về “Tiêu chí xác định ngưỡng thông báo tập trung kinh tế theo quy định của pháp luật cạnh tranh Việt Nam hiện hành” của Công ty Luật TNHH Apra. Quý khách hàng còn thắc mắc về các vấn đề nêu trên và cần được giải đáp, vui lòng liên hệ số hotline để được tư vấn và hỗ trợ.

________________________________

Mọi thông tin yêu cầu tư vấn xin vui lòng liên hệ :

CÔNG TY LUẬT TNHH APRA

Địa chỉ: Tầng 7, số 57 Trần Quốc Toản, phường Trần Hưng Đạo, quận Hoàn Kiếm, Thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Email: info@apra.vn

Hotline: 024.23486234 – 0948495885